درخششِ زیادِ یک سنگ، بهتنهایی ثابت نمیکند که با الماسِ طبیعی روبهرو هستیم. امروزه سنگهایی مانندِ موزانایت و زیرکونیای مکعبی شباهتِ ظاهریِ زیادی به الماس دارند و در کنارِ آنها الماسهای آزمایشگاهی هم وارد بازار شدهاند.
منظور از «الماسِ اصل» چیست؟
سه گروه از سنگها ممکن است با ظاهری مشابهِ الماس عرضه شوند و لازم است تفاوتشان روشن باشد.
الماسِ طبیعی
در اعماقِ زمین و طیِ فرایندی بسیار طولانی تشکیل میشود، از کربن ساخته شده و ویژگیهای فیزیکی و نوریِ مشخصی دارد.
الماسِ آزمایشگاهی
از نظرِ ترکیبِ شیمیایی و ساختارِ بلوری، الماسِ واقعی است؛ اما بهجای طبیعت در محیطِ کنترلشدهٔ آزمایشگاه تولید میشود. این نوع را نباید با سنگِ بدل یکی دانست — GIA هم بر همین تفاوت تأکید میکند.
سنگِ بدل یا شبیهساز
سنگهایی مانندِ موزانایت و زیرکونیای مکعبی ممکن است ظاهرِ مشابهی داشته باشند، اما از نظرِ ترکیب و ویژگیهای فیزیکی با الماس متفاوتاند.
آیا میتوان الماس را با چشم تشخیص داد؟
در برخی موارد یک فردِ متخصص ممکن است به تفاوتهایی مشکوک شود، اما تشخیصِ قطعی با چشمِ غیرمسلح ممکن نیست. کیفیتِ بالای سنگهای بدل و پیشرفتِ روشهای تولیدِ الماسِ آزمایشگاهی باعث شده حتی افرادِ باتجربه هم برای تشخیصِ نهایی از ابزارِ تخصصی استفاده کنند.
۱. گزارشِ معتبرِ سنگ را بررسی کنید
مطمئنترین راه برای شناختِ یک الماسِ مهم، بررسیِ گزارشِ صادرشده از یک آزمایشگاهِ گوهرشناسیِ معتبر است. در گزارش معمولاً طبیعی یا آزمایشگاهیبودن، وزنِ قیراطی، رنگ، پاکی، نوع و کیفیتِ تراش، ابعادِ سنگ، ویژگیهای قابلِ شناسایی و شمارهٔ گزارش درج میشود.
در برخی الماسها شمارهٔ گزارش با لیزر روی کمربندِ سنگ حک میشود و با ابزارِ بزرگنمایی قابلِ مشاهده است. مفهومِ کاملِ درجهبندی را در راهنمای ۴C توضیح دادهایم.
۲. دستگاهِ تسترِ الماس
این دستگاه معمولاً رساناییِ حرارتیِ سنگ را میسنجد و بسیاری از سنگهای بدل را از الماس جدا میکند. اما تسترهای ساده همیشه قادر به تشخیصِ موزانایت یا تفاوتِ الماسِ طبیعی و آزمایشگاهی نیستند. دستگاههای پیشرفتهتر رساناییِ حرارتی و الکتریکی را همزمان بررسی میکنند.
۳. بررسی با ذرهبینِ تخصصی
جواهرشناسان با لوپ، ویژگیهای داخلی، لبهها، کیفیتِ تراش و نحوهٔ قرارگیریِ سنگ روی پایه را میبینند. اما نبودِ ناخالصی به معنای تقلبیبودن نیست و الماسِ آزمایشگاهی هم ویژگیهای داخلیِ خود را دارد. این بررسی زمانی ارزشمند است که کنارِ سایر روشها و توسطِ متخصص انجام شود.
۴. درخشش و بازتابِ نور
الماس ترکیبی از درخششِ سفید و نورهای رنگی ایجاد میکند. موزانایت در برخی نورها نورهای رنگینکمانیِ بیشتری نشان میدهد و زیرکونیای مکعبی رفتارِ نوریِ متفاوتی دارد. اما نورپردازیِ فروشگاه هم ظاهرِ سنگ را تغییر میدهد؛ جواهر را در نورِ طبیعی هم ببینید، نه فقط زیرِ چراغهای متمرکزِ ویترین.
تستهای خانگی: چرا قطعی نیستند؟
چهار روشی که در اینترنت زیاد پیشنهاد میشوند، هیچکدام نتیجهٔ قطعی نمیدهند:
- تستِ بخار — تمیزیِ سطح، دمای محیط، اندازهٔ سنگ و نوعِ پایه روی نتیجه اثر میگذارند.
- تستِ آب — بسیاری از سنگها چگالیِ کافی برای فرورفتن دارند و سنگِ نصبشده روی جواهر اصلاً قابلِ آزمایش نیست.
- خراشدادنِ شیشه — سنگهای دیگری هم بهاندازهٔ کافی سختاند، و این آزمایش میتواند به سنگ یا پایه آسیب بزند.
- تستِ روزنامه — به نوعِ تراش، اندازه و زاویهٔ دید بستگی دارد و برای سنگِ نصبشده کاربردی نیست.
تفاوتِ الماس با موزانایت
- موزانایت معمولاً بازتابهای رنگینکمانیِ بیشتری دارد.
- ویژگیهای نوریِ آن با الماس متفاوت است.
- رساناییِ الکتریکیاش میتواند به تشخیص کمک کند.
- قیمتِ آن معمولاً از الماسِ طبیعی کمتر است.
- ساختارِ شیمیاییاش با الماس تفاوت دارد.
تفاوتِ الماس با زیرکونیای مکعبی
زیرکونیای مکعبی (CZ) سنگی ساختهشده توسطِ انسان است که در زیورآلاتِ تزئینی کاربردِ زیادی دارد. نسبت به الماس معمولاً در اندازهٔ مشابه وزنِ بیشتری دارد، سختیِ کمتری دارد، راحتتر دچارِ خراش یا کدری میشود و درخششِ متفاوتی نشان میدهد. استفاده از آن ایرادی ندارد، به شرطِ آنکه نوعِ واقعیاش به خریدار اعلام شود و به نامِ الماس فروخته نشود.
آیا الماسِ آزمایشگاهی تقلبی است؟
خیر. از نظرِ ساختارِ بلوری و ترکیبِ شیمیایی الماس محسوب میشود، اما منشأ آن طبیعی نیست. این الماسها معمولاً با دو روشِ HPHT و CVD تولید میشوند و تشخیصشان از الماسِ طبیعی به تجهیزاتِ تخصصی نیاز دارد. مسئلهٔ اصلی، شفافیت در فروش است.
هنگامِ خرید چه بپرسیم؟
- این الماس طبیعی است یا آزمایشگاهی؟
- وزنِ الماس چند قیراط است؟
- درجهٔ رنگ و پاکیِ آن چیست؟
- کیفیتِ تراش چگونه ارزیابی شده است؟
- آیا الماس گزارشِ معتبر دارد و شمارهٔ آن قابلِ استعلام است؟
- آیا سنگ بهسازی یا اصلاح شده است؟
- مشخصاتِ کاملِ سنگ در فاکتور نوشته میشود؟
- نگین روی پایه محکم است؟
- خدماتِ پس از فروش شاملِ چه مواردی است؟
اگر توضیحاتِ فروشنده فقط شفاهی باشد چه میشود؟
در آینده مدرکی برای اثباتِ مشخصاتِ محصول نخواهید داشت. هر آنچه گفته میشود باید در فاکتور ثبت شود.
آیا قیمتِ بالا نشانهٔ اصالت است؟
خیر. نه قیمتِ بالا و نه ظاهرِ چشمگیر، هیچکدام بهتنهایی اصالتِ سنگ را ثابت نمیکنند.
مطمئنترین روش کدام است؟
بررسیِ سنگ توسطِ گوهرشناس یا آزمایشگاهِ معتبر با تجهیزاتِ تخصصی. آزمایشگاهها با بررسیِ ویژگیهای نوری، ساختارِ داخلی، واکنش به نورِ فرابنفش و روشهای طیفسنجی مشخص میکنند که سنگ الماسِ طبیعی است، الماسِ آزمایشگاهی است، بهسازی شده است، یا یک سنگِ شبیهسازِ الماس است.
اصالت را با تجهیزات ثابت میکنند، نه با بخارِ نفس و لیوانِ آب.
جمعبندی
تشخیصِ الماسِ اصل فقط با نگاهکردن یا آزمایشهای خانگی ممکن نیست. مطمئنترین راه، بررسیِ گزارشِ معتبر، تطبیقِ شمارهٔ آن، استفاده از تجهیزاتِ تخصصی و نظرِ گوهرشناسِ باتجربه است. همچنین باید تفاوتِ میانِ الماسِ طبیعی، الماسِ آزمایشگاهی و سنگهای بدل را بدانید. برای مشاوره پیش از خریدِ جواهراتِ الماس میتوانید قطعاتِ یاس کبود را ببینید و با ما تماس بگیرید.
